ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਟੈਂਟ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਪੇਟੈਂਟ ਸਹਿਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹਿਲ ਨਾਲ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਪੇਟੈਂਟ ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ।
ਇਸ ਸਹਿਯੋਗ ਤਹਿਤ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ Traditional Knowledge Digital Library (TKDL) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਮਿਲੇਗੀ। ਇਹ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪੇਟੈਂਟ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਹ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਦਾਅਵਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਭਾਰਤੀ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।
ਭਾਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹਲਦੀ, ਨੀਮ ਅਤੇ ਬਾਸਮਤੀ ਵਰਗੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੇਟੈਂਟ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਗਿਆਨ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਜਤਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਹੁਣ ਭਾਰਤ-ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਸਹਿਯੋਗ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੀ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਹਿਲ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਗਲਤ ਵਪਾਰਕ ਫਾਇਦਾ ਨਾ ਉਠਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਦੱਸ ਕੇ ਪੇਟੈਂਟ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦਰਜ ਹੈ, ਤਾਂ TKDL ਉਸ ਦਾਅਵੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚਾਲੇ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗਲਤ ਪੇਟੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਖੋਜ ਦੱਸ ਕੇ ਉਸ ‘ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਜਤਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝੌਤੇ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਟੈਂਟ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਹੈ।
