ਪਰਮਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ‘ਡੂਮਜ਼ਡੇ ਕਲਾਕ’ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ

ਪਰਮਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ “ਡੂਮਜ਼ਡੇ ਕਲਾਕ” ਨੂੰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਸੈੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੂਸ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੀਆਂ ਪਰਮਾਣੂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਆਕਰਮਕ ਰਵੱਈਏ, ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਣ, ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਟਕਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਬੁੱਧੀ (AI) ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਵੀ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਖਤਰੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਦੱਸਿਆ।

ਬੁਲੇਟਿਨ ਆਫ਼ ਦ ਐਟਾਮਿਕ ਸਾਇੰਟਿਸਟਸ ਨੇ ਘੜੀ ਨੂੰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ 85 ਸਕਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਚਾਰ ਸਕਿੰਟ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਲ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਆਧਾਰਿਤ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਠੰਢੀ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਘੜੀ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ AI ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਵਾਲੇ ਇਸਤੇਮਾਲ, ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖਤਰਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿੱਚ AI ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਜਤਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ।

ਬੁਲੇਟਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਨੀਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ्ञ ਅਲੈਕਜ਼ੈਂਡਰਾ ਬੈੱਲ ਨੇ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ,
“ਡੂਮਜ਼ਡੇ ਕਲਾਕ ਦੁਨੀਆਵੀ ਖਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਜੋ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ ਉਹ ਹੈ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਨਾਕਾਮੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਨਵ-ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਔਰਵੈਲੀਆਈ ਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲ ਮੋੜ ਘੜੀ ਨੂੰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਵੱਲ ਹੋਰ ਧੱਕਦਾ ਹੈ।”

ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਘੜੀ ਨੂੰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਬੈੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ,
“ਪਰਮਾਣੂ ਖਤਰਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 2025 ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਵੀ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਢਾਂਚੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹਨ ਜਾਂ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਧਮਾਕੇਦਾਰ ਪਰਮਾਣੂ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦਾ ਖਤਰਾ ਮੁੜ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਥਿਆਰ ਫੈਲਾਅ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਅਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।”

ਬੈੱਲ ਨੇ ਰੂਸ ਦੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਜੰਗ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵੱਲੋਂ ਇਰਾਨ ’ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬੰਬਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦੀ ਝੜਪਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਕੋਰੀਆਈ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ, ਤਾਈਵਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਅਤੇ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ 12 ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੜ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਛਮੀ ਗੋਲਾਰਧ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦਰਮਿਆਨ ਆਖ਼ਰੀ ਬਚਿਆ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਸਮਝੌਤਾ ਨਿਊ ਸਟਾਰਟ ਟਰੀਟੀ 5 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਲ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ। ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਲਈ 1,550 ਤਾਇਨਾਤ ਪਰਮਾਣੂ ਵਾਰਹੈੱਡਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਇਸ ’ਤੇ ਕੋਈ ਔਪਚਾਰਿਕ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਪੱਛਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਪਰਮਾਣੂ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ। ਉੱਤਰ ਕੋਰੀਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿਸ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਿਛਲੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਰਮਾਣੂ ਤਾਕਤ ਨੇ ਧਮਾਕੇਦਾਰ ਟੈਸਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਬੈੱਲ ਮੁਤਾਬਕ, ਜੇ ਪੂਰੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਚੀਨ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਮਾਣੂ ਜਥੇ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

‘ਆਕਰਮਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ’

ਟਰੰਪ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵੈਨੇਜ਼ੂਏਲਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿਕੋਲਸ ਮਾਦੂਰੋ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਭੇਜੀ, ਹੋਰ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਮਕੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਪੱਛਮੀ ਗੋਲਾਰਧ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਦਬਦਬਾ ਮੁੜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਈ, ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਅਟਲਾਂਟਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।

ਰੂਸ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ’ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ। ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀ ਹਾਈਪਰਸੋਨਿਕ ਓਰੇਸ਼ਨਿਕ ਮਿਸਾਈਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਿਸਾਈਲ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਯੂਰਪ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਬੈੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ,
“ਰੂਸ, ਚੀਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਕਰਮਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।”

ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ “ਜਿੱਤੂ-ਸਭ ਕੁਝ” ਵਾਲੀ ਮਹਾਂ ਤਾਕਤ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਪਰਮਾਣੂ ਜੰਗ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਜੈਵਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ, AI ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਖਤਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਤਕਾਲੀ ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਬੈੱਲ ਨੇ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਗਤ, ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਘਰੇਲੂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ।

2021 ਦੀ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਮਾਰੀਆ ਰੈਸਾ, ਜੋ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਦੇ ਦੁਰਪਯੋਗ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲ ਰਹੀ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਐਲਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਰੈਸਾ ਨੇ ਉਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਉਭਾਰ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਜਤਾਇਆ ਜੋ ਸੱਚ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਝੂਠ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਆਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰੈਸ ਬ੍ਰੀਫਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ,
“ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਜਾਣਕਾਰੀਕ ਕਿਆਮਤ ਵਿੱਚ ਜੀ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਨਰੇਟਿਵ AI ਤੱਕ, ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ’ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡਾ ਚੈਟਬੌਟ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ’ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ।”

ਬੁਲੇਟਿਨ ਆਫ਼ ਦ ਐਟਾਮਿਕ ਸਾਇੰਟਿਸਟਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1945 ਵਿੱਚ ਅਲਬਰਟ ਆਇੰਸਟਾਈਨ ਅਤੇ ਜੇ. ਰਾਬਰਟ ਓਪਨਹਾਈਮਰ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।