“ਨਾਨਕ ਫਿੱਕਾ ਬੋਲੀਐ, ਤਨੁ ਮਨੁ ਫਿੱਕਾ ਹੋਇ” ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੰਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ, ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਅਹੁਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਬੋਲ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵੀ ਉਸਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਫਿੱਕਾ ਬੋਲਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੌੜੇ, ਰੁੱਖੇ, ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਜਾਂ ਦਿਲ ਦੁਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਮਨੁੱਖ ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਲਈਏ, ਪਰ ਕਹੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬੋਲਚਾਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤਾਂ ਕਈ ਝਗੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤੀ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਗਾਲੀ-ਗਲੋਚ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ। ਸਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਪਰ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਰੱਖੀਏ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੋਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਸਮੇਂ ਕੌੜੇ ਬਚਨ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਗੁੱਸਾ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ “ਨਾਨਕ ਫਿੱਕਾ ਬੋਲੀਐ, ਤਨੁ ਮਨੁ ਫਿੱਕਾ ਹੋਇ” ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੰਕਾਰ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਕੌੜੇਪਣ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਬੋਲ ਕਿਸੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਣਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਇਸ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਸੱਚਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ: ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੌੜੇ ਬਚਨ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ, ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਬਚਨ ਬੋਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
